RustGIS voor gemeenten: gratis GIS-software in de browser voor bomen, speelplekken en bruggen (2026)

Bij veel gemeentewerven zit het bomenbestand in een QGIS-project dat maar één collega kan openen. Is die er niet, dan blijft de kaart dicht. RustGIS is nieuwe, gratis GIS-software die direct in de browser opent en GeoJSON, Shapefile en GeoPackage leest zonder installatie. Hier lees je wat RustGIS gemeenten oplevert, waar QGIS beter blijft en hoe de kaart eindelijk een gereden en vastgelegde route wordt.

Het belangrijkste in het kort

• RustGIS is gratis open source GIS-software (Apache-2.0), geschreven in Rust. Het draait op Windows, macOS en Linux, en als online GIS op web.rustgis.app zonder installatie.
• Voor gemeenten is het vooral interessant als collega's zonder GIS-opleiding bestanden moeten bekijken, filteren en als kaart of pdf moeten delen.
• QGIS blijft sterker in coördinatenstelsels, bewerken in databases, kaartopmaak, plug-ins en veldwerk (QField, Mergin Maps). Dat schrijft het RustGIS-project zelf.
• RustGIS heeft geen mobiele app. Voor gladheidbestrijding, straatreiniging of bomen water geven heb je daarna een tool nodig die routes plant, chauffeurs naar de plek brengt en het werk vastlegt.
• Een routeplanner met digitale registratie zoals xRouten vult dat gat: GIS-data als GeoJSON of KML importeren, routes optimaliseren, met de app rijden en vastleggen met foto, tijdstempel en GPS-spoor.

Stand oktober 2026, gecontroleerd op rustgis.app, xrouten.com/nl/prijzen en de websites van de leveranciers.

Wat is RustGIS?

RustGIS is een gratis open source geografisch informatiesysteem (GIS) dat als desktopprogramma en als web-app in de browser draait en je geodata lokaal op je eigen computer verwerkt. Het wordt ontwikkeld binnen het opengeos-project van Qiusheng Wu en verscheen voor het eerst in 2026. De broncode staat onder de Apache-2.0-licentie op GitHub.

Kort uitgelegd: een GIS is software die gegevens aan een plek koppelt. Elke boom heeft een coördinaat en kenmerken zoals boomsoort, plantjaar, stamomtrek en datum van de laatste controle. Elke speelplek is een vlak met toestellen, inspectie-intervallen en een verantwoordelijke. Het GIS toont die gegevens op de kaart, laat je filteren en rekenen.

Drie dingen onderscheiden RustGIS van oudere GIS-software:

1. Het draait in de browser. Op web.rustgis.app open je de software in een tabblad. Volgens de documentatie worden lokale bestanden op je eigen computer verwerkt, niet op een externe server.
2. Het is één programma. Volgens het project zitten er in de desktopversie geen Python, Qt of GDAL. Voor Windows is er een installer die geen beheerdersrechten nodig heeft, en een MSI-pakket voor centrale uitrol door ICT.
3. Elke actie is een opdracht. Alles wat je in het lint aanklikt, draait intern als opdracht met parameters. Die opdrachten zijn ook van buitenaf aan te sturen via de commandoregel, Python, een ingebouwde AI-assistent of een MCP-server.

De interface is een lint met tabbladen in de volgorde van het werk: Home, Data, Style, Labeling, Edit, Analyze, View, Publish. Wie uit de kantoorsoftware komt, vindt daarin vaak sneller de weg dan in de vele werkbalken van QGIS.

Waarom hebben gemeenten het zo moeilijk met klassieke GIS-software?

Het probleem zit zelden in de software. QGIS is volwassen, gratis en kan bijna alles. Het probleem is de weg ernaartoe.

Klassieke desktop-GIS-software moet geïnstalleerd worden, en bij veel gemeenten betekent dat: ticket bij ICT, goedkeuring, pakketbouw, updates. Daarna is er iemand nodig die projecten, lagen, coördinatenstelsels en stijlen beheerst. In kleinere gemeenten is dat vaak één persoon, bij ruimtelijke ordening of bij de buitendienst.

Dan ontstaat een bekend patroon:

• Het bomenbestand is een QGIS-project op een netwerkschijf.
• De speelplekinspecteur print lijsten, omdat hij het project niet kan openen.
• Voor de gladheidbestrijding worden de strooiroutes met markeerstift op papieren kaarten gezet.
• Wie wil weten welke brug wanneer is gecontroleerd, belt naar kantoor.

De gemeentewerf van Öhringen, een Duitse stad en klant van xRouten, zat in een vergelijkbare situatie. Volgens onze klantcase over de stad Öhringen werkten ze eerder met Excel en QGIS, en werden de routes voor de winterdienst op grote papieren kaarten gepland. Wie 's nachts een onbekende route moest rijden, vouwde de kaart met natte handschoenen open.

De gegevens waren er dus. Ze kwamen alleen niet terecht waar het werk gebeurt.

Welke gemeentelijke taken kun je met RustGIS beheren?

Voor de meeste bestanden van een gemeente is een GIS voldoende dat punten, lijnen en vlakken met kenmerken kan beheren, filteren en tonen. Dat kan RustGIS. Typische toepassingen:

Bomenbeheer: hoe beheer je het bomenbestand in RustGIS?

Elke boom is een punt met kenmerken: boomnummer, soort, plantjaar, kroondiameter, conditie, datum van de laatste controle. In RustGIS kun je zo'n laag bijvoorbeeld op conditie inkleuren (Unique Values) of op leeftijd indelen (Graduated Colors).

Met "Select By Attributes" filter je met een eenvoudige voorwaarde, bijvoorbeeld alle bomen waarvan de laatste controle langer dan twaalf maanden geleden is. De selectie blijft gelijk tussen kaart en tabel. Het resultaat exporteer je als GeoJSON, CSV of KML.

Wil je verder kijken, dan vergelijkt ons artikel over bomenbeheer-software gespecialiseerde oplossingen.

Speelplekken: hoe plan je inspecties volgens NEN-EN 1176?

Speelplekken zijn vlakken, speeltoestellen punten. Voor de planning van inspecties heb je vooral een nette lijst nodig: welke plek, welke toestellen, welk interval, laatste inspectie. In Nederland vallen speeltoestellen onder het Warenwetbesluit attractie- en speeltoestellen (WAS), en de NEN-EN 1176 is de norm waarmee toestellen worden beoordeeld. In RustGIS houd je die kenmerken bij, filter je de inspecties die eraan komen en zet je een kaart als pdf klaar.

Wat RustGIS niet doet: de inspectie ter plekke vastleggen. Daarvoor is er geen mobiele app. Daar komen we zo op terug.

Bruggen en kunstwerken: is RustGIS genoeg voor inspecties?

Voor het overzicht wel. Bruggen, duikers, keermuren en geluidsschermen kun je als punten of lijnen met inspectiegegevens beheren. Bij inspecties werken veel gemeenten met conditiemetingen volgens NEN 2767-4 en de CUR-aanbeveling 117 voor de inspectie van kunstwerken. De gedetailleerde vastlegging (conditiescores, inspectierapporten) gebeurt meestal in een beheersysteem voor kunstwerken. Dat vervangt RustGIS niet. Het kan wel de kaart zijn waarop elk kunstwerk met zijn volgende inspectiedatum staat.

Straatreiniging, gladheidbestrijding, groenonderhoud: wat doet het GIS?

Hier levert het GIS de basis: welke straten in welk reinigingsregime vallen, welke wegvakken bij de primaire strooiroute horen, welke groenvlakken hoe vaak gemaaid worden. In RustGIS teken je die lijnen en vlakken, combineer je ze met wijken of maak je bufferzones rond schoolroutes.

Maar daarmee is er buiten nog niets gedaan. Het GIS weet wat er moet gebeuren. Het weet niet wie het doet, wanneer en in welke volgorde.

RustGIS of QGIS: wat past beter bij gemeenten?

Het eerlijke antwoord: voor de GIS-specialist blijft QGIS meestal het belangrijkste gereedschap. Voor iedereen daaromheen kan RustGIS de makkelijkere ingang zijn. Het RustGIS-project schrijft zelf op zijn vergelijkingspagina dat het QGIS niet wil vervangen. Dat is ongewoon eerlijk, en het klopt met wat we bij het testen zagen.

Waar is RustGIS beter dan QGIS?

Voor gemeenten telt vooral de eerste regel. Software die zonder beheerdersrechten draait, of helemaal zonder installatie in de browser, is veel sneller bij de collega van de buitendienst.

Waar is QGIS beter dan RustGIS?

Volgens de RustGIS-documentatie op deze punten:

• Coördinatenstelsels: QGIS gebruikt PROJ volledig, inclusief datumtransformaties en grids. RustGIS slaat vectordata intern op in WGS 84. Voor kaarten en de meeste analyses is dat genoeg, maar niet voor landmeetkundig nauwkeurig werk in een nationaal stelsel. Werk je met data in RD New (Amersfoort / RD New, EPSG:28992), zoals de BGT of het kadaster, en moet het op de centimeter kloppen, blijf dan bij QGIS.
• Databases: QGIS bewerkt direct in PostGIS. RustGIS leest PostGIS, MySQL en SQL Server alleen, en dan alleen in de desktopversie. Wijzigingen gaan niet terug naar de database.
• Bewerkingstools: QGIS biedt topologisch bewerken, geometriecontrole en uitgebreid digitaliseren. RustGIS kan de basis, met snapping en sjablonen.
• Kaartopmaak en afdrukken: regelgebaseerde symbologie, datagestuurde stijlen en de atlasfunctie zijn in QGIS veel verder ontwikkeld.
• Veldwerk: QGIS heeft QField en Mergin Maps als mobiele partners. RustGIS heeft geen mobiele app en geen server.
• Volwassenheid: QGIS heeft twintig jaar ontwikkeling, trainingen, boeken en commerciële support achter zich. RustGIS verscheen in 2026, veel functies zijn nog in hun eerste versie.

Ons advies

Werkt er bij je gemeente een GIS-specialist met QGIS, vervang die dan niet. Gebruik RustGIS als toegang voor iedereen die bestanden alleen moet bekijken, filteren en als kaart moet delen. Beide programma's lezen en schrijven dezelfde open formaten, zoals GeoJSON en GeoPackage, dus er gaat niets kapot.

Gebruikt je gemeente nog geen GIS en staan de gegevens in Excel, dan is RustGIS in de browser een heel laagdrempelige start. Je laadt een CSV-bestand met coördinatenkolommen direct in en ziet meteen je bomen of speelplekken op de kaart.

Wat kost GIS-software voor gemeenten?

Bij RustGIS en QGIS zit de kostenpost dus niet in de licentie. Wat geld kost, is tijd: wie houdt de gegevens bij, wie maakt kaarten, wie zet de gegevens om in werkopdrachten.

Een rekenvoorbeeld (aannames, geen meetwaarden): stel dat een medewerker van de buitendienst elke week twee uur bezig is om lijsten voor de waterroutes uit het bomenbestand te halen, te printen en na het seizoen de handgeschreven aantekeningen weer in te voeren. Bij een bewateringsseizoen van 26 weken is dat 52 uur per jaar. Met aangenomen loonkosten van € 40 per uur kom je op ongeveer € 2.080 per seizoen, alleen voor het heen en weer zetten van gegevens tussen kaart, papier en spreadsheet.

Hoe zet je je GIS-data in RustGIS?

Volgens de documentatie leest RustGIS deze formaten direct, ook in de browserversie:

• GeoJSON
• CSV, TSV en tekstbestanden met coördinatenkolommen of WKT-geometrie
• Shapefile, ook gezipt
• GeoPackage
• GeoParquet, FlatGeobuf
• GeoTIFF en Cloud Optimized GeoTIFF voor luchtfoto's en hoogtemodellen

Exporteren kan als GeoJSON, CSV, GeoPackage, GeoParquet, Shapefile, FlatGeobuf, KML, KMZ en GPX. Export naar GeoPackage is volgens de documentatie niet beschikbaar in de browser. Voor de overdracht naar een routeplanner zijn GeoJSON en KML de belangrijkste formaten.

Zo begin je in vijf minuten:

1. Open web.rustgis.app in je browser.
2. Sleep je bestand (bijv. bomenbestand.geojson of een CSV met de kolommen lat en lon) in het venster.
3. Open de attributentabel met Ctrl+T.
4. Kleur de laag in op een kenmerk via Style › Symbology.
5. Filter via Home › Select By Attributes, bijvoorbeeld alle bomen in één wijk.
6. Exporteer de selectie via Data › Export als GeoJSON of KML.

Een opmerking over privacy: volgens RustGIS worden lokale bestanden op je computer verwerkt. Webbronnen, AI-aanbieders en plug-ins kunnen wel netwerkverbindingen openen. Gebruik je de AI-assistent met een externe aanbieder, overleg dan eerst met je functionaris gegevensbescherming (FG) welke gegevens daar volgens de AVG naartoe mogen.

Wat kunnen MCP en de AI-assistent in RustGIS?

MCP (Model Context Protocol) is een open standaard waarmee AI-agents software kunnen bedienen. RustGIS heeft een ingebouwde MCP-server (rustgis-cli mcp). Een agent zoals Claude Code, Cursor, VS Code of Codex kan daarmee gegevens openen, geoprocessing uitvoeren, attributentabellen lezen en de kaart als afbeelding bekijken.

Concreet voor een gemeente: een vraag als "Laat alle speelplekken zien binnen 300 meter van een basisschool waarvan de laatste inspectie meer dan drie maanden geleden is" kan een agent omzetten in RustGIS-opdrachten. Volgens de documentatie moet de gebruiker acties op bestanden, netwerk en plug-ins eerst goedkeuren.

Of je AI-agents met de bestanden van je gemeente wilt laten werken, is een organisatorische keuze. Technisch staat de deur open.

Wat gebeurt er na de planning? Waarom een GIS geen route rijdt

Hier lopen veel gemeenten vast. Het bestand is bijgewerkt, de kaart ziet er goed uit. Maar morgenochtend moet iemand met de watertank langs 140 bomen, in een logische volgorde, met navigatie, en achteraf moet blijken welke boom wanneer hoeveel water kreeg.

Daar is een GIS niet voor gemaakt. RustGIS heeft geen mobiele app. QField kan buiten gegevens vastleggen, maar plant geen geoptimaliseerde route en navigeert niet van boom naar boom.

Tussen het bestand en het afgeronde werk ontbreken vier stappen:

1. Routes samenstellen: welke objecten gaan vandaag naar welk voertuig?
2. Volgorde optimaliseren: in welke volgorde rijdt het voertuig?
3. Rijden: hoe vindt de chauffeur, ook een nieuwe collega zonder gebiedskennis, de weg?
4. Vastleggen: wie was wanneer waar, met foto, handtekening of checklist?

Precies dat doet een routeplanner met digitale registratie. Typische toepassingen bij gemeenten:

• Gladheidbestrijding: strooiroutes per prioriteit, GPS-registratie als bewijs. Bij schade kan de gemeente als wegbeheerder aansprakelijk worden gesteld (art. 6:174 BW), dus het helpt als je kunt laten zien wanneer een route gestrooid is. Meer op de pagina sneeuwruimen.
• Straatreiniging: veegroutes per regime, registratie van gereinigde wegvakken. Meer op de pagina straatreiniging.
• Bomen water geven: waterroutes uit het bomenbestand, registratie per boom. Meer op de pagina bomen bewateren.
• Inspectierondes: speelplekinspecties, visuele inspecties van bruggen, prullenbakken legen.

Hoe werken RustGIS en xRouten samen?

Kort gezegd: RustGIS (of QGIS) beheert het bestand, xRouten maakt er routes en registraties van. De koppeling loopt via open formaten en interfaces.

Import uit het GIS

xRouten importeert tekeningen, dus vlakken en lijnen, als GeoJSON, KML en KMZ. Hoe dat werkt, staat in de handleiding Vlakken en lijnen tekenen (in het Duits). Stops zoals bomen, speelplekken of bruggen importeer je als Excel- of CSV-tabel, waarbij de kolommen automatisch worden herkend. Eigen velden zoals boomnummer of inspectie-interval maak je aan als eigen kolommen, zie Bestemmingen importeren (in het Duits).

De weg vanuit RustGIS is dus kort: selectie filteren, exporteren als GeoJSON of KML (voor vlakken en lijnen) of als CSV (voor objecten als stops), importeren in xRouten.

Plannen en optimaliseren

In xRouten worden routes automatisch geoptimaliseerd, ook 300 adressen verdeeld over meerdere routes. Daarbij houdt de optimalisatie rekening met tijdvensters, hoeveelheden en capaciteiten (zoals de inhoud van een watertank) en met voertuigprofielen. Je kunt wegen uitsluiten, bijvoorbeeld snelwegen. Hoe de optimalisatie werkt, lees je in de handleiding Route optimaliseren (in het Duits).

Voor gladheidbestrijding en straatreiniging, waar je eerder in wegvakken dan in stops denkt, teken je lijnen direct op de kaart of importeer je ze uit het GIS. De lengte wordt in meters berekend, vlakken in vierkante meters.

Rijden met de app

Chauffeurs gebruiken de xRouten-app op smartphone of tablet. Ze zien daar hun route, de getekende vlakken en lijnen, notities per stop, en navigeren met omleiding rond files direct in de app. In Öhringen was dat volgens de gemeentewerf het grote verschil: de route staat op de tablet, niet meer op een papieren kaart in de cabine.

Vastleggen

Registraties ontstaan in de app met foto, handtekening, checklist en tijdstempel, als je wilt automatisch via geofencing. De gereden route wordt opgeslagen en blijft terug te vinden. Matthias Schönpflug van de gemeentewerf in Öhringen zegt het zo: "Bij een verzekeringsclaim kan ik jaren later nog zien welk voertuig wanneer ter plaatse was." Registraties exporteer je als pdf of Excel, zie Registraties exporteren (in het Duits).

API en MCP

Net als RustGIS heeft xRouten een API en een MCP-server. Daarmee kun je beide systemen ook geautomatiseerd koppelen: een AI-agent kan in RustGIS de speelplekinspecties vinden die eraan komen en er in xRouten een route van maken. Volgens de prijspagina zit API-toegang in het routeplanner-abonnement.

Wat xRouten niet is

Om misverstanden te voorkomen: xRouten is geen GIS. Je kunt er geen bufferzones berekenen, geen coördinatenstelsels transformeren en geen bestanden met topologiecontrole bijhouden. Daarvoor blijven RustGIS of QGIS de juiste tools. xRouten is ook geen beheersysteem voor kunstwerken. Het is de tool voor het deel dat buiten gebeurt.

Voor welke gemeenten loont de combinatie?

Volgens de prijspagina is xRouten gemaakt voor organisaties met 2 tot 30 voertuigen. Dat past bij de buitendienst van de meeste kleine en middelgrote gemeenten. De gegevens staan in de EU, op servers in Frankfurt am Main (Duitsland). Er is een verwerkersovereenkomst volgens art. 28 AVG, en xRouten werkt ook zonder namen of e-mailadressen van chauffeurs. Handig voor de ondernemingsraad (OR): live GPS-tracking kan worden uitgezet.

Welke fouten moet je vermijden bij GIS en routeplanning?

Van het GIS een routeplanner willen maken. Met plug-ins kan QGIS kortste routes berekenen. Dat levert nog geen chauffeursworkflow op met navigatie, registratie en statusmelding naar kantoor.

Gegevens dubbel bijhouden. Heeft een boom in het GIS een ander nummer dan in de routeplanner, dan klopt na één seizoen geen van beide meer. Leg één unieke sleutel vast (bijv. het boomnummer) en importeer die als eigen veld.

Op papier noteren en daarna overtikken. Elke mediawissel kost tijd en levert fouten op. Het rekenvoorbeeld hierboven laat zien hoe snel dat oploopt.

Coördinatenstelsels negeren. Veel gemeentelijke data in Nederland staat in RD New (Rijksdriehoeksstelsel), soms ook in ETRS89 / UTM. Voor export naar een routeplanner zijn WGS 84-coördinaten (breedte- en lengtegraad) de standaard. RustGIS schrijft GeoJSON altijd in WGS 84. Moet je coördinaten omrekenen, dan helpt ons artikel UTM-coördinaten omrekenen.

Nieuwe software zonder pilot invoeren. Test met één route, bijvoorbeeld bomen water geven in één wijk, voordat je alle afdelingen omzet.

In drie stappen aan de slag

1. Bestand zichtbaar maken: open web.rustgis.app en laad een bestaand bestand in, bijvoorbeeld het bomenbestand als GeoJSON of een Excel-lijst opgeslagen als CSV met coördinaten.
2. Eén route kiezen: filter de objecten voor één taak, bijvoorbeeld alle jonge bomen onder de vijf jaar die water nodig hebben, en exporteer ze als CSV of GeoJSON.
3. Route rijden en vastleggen: importeer het bestand in xRouten, optimaliseer de volgorde en stuur de route naar de app. Na een week zie je in de registraties welke boom wanneer water heeft gekregen.

Hoe andere gemeenten en bedrijven het aanpakken, lees je in onze referenties (in het Duits). Meer artikelen over routeplanning en registratie vind je op de xRouten-blog, en een overzicht voor de buitendienst op onze pagina gemeentelijke diensten.

Probeer xRouten 14 dagen gratis. De proef stopt automatisch, opzeggen is niet nodig. xRouten voor gemeentelijke diensten testen

Veelgestelde vragen over RustGIS als gratis GIS-software voor gemeenten

Is RustGIS gratis GIS-software?

Ja. RustGIS is open source onder de Apache-2.0-licentie en kost niets, zowel als desktopprogramma als als web-app op web.rustgis.app. Kosten ontstaan alleen als je de AI-assistent gebruikt met een betaalde AI-aanbieder en een eigen API-sleutel.

Kan RustGIS QGIS vervangen bij een gemeente?

Meestal niet volledig, en dat beweert het RustGIS-project ook niet. QGIS is sterker in coördinatenstelsels, bewerken in databases, kaartopmaak en veldwerk. RustGIS is geschikt als eenvoudige toegang voor collega's die bestanden moeten bekijken, filteren en als kaart moeten delen.

Moet ik RustGIS installeren?

Nee, niet per se. De web-app draait direct in de browser op web.rustgis.app, waardoor het een handige online GIS-viewer is voor wie het af en toe nodig heeft. Voor Windows is er daarnaast een installer zonder beheerdersrechten en een MSI-pakket voor centrale uitrol, en er zijn versies voor macOS en Linux.

Gaan mijn gegevens het internet op als ik RustGIS in de browser gebruik?

Volgens de RustGIS-documentatie worden lokale bestanden op je eigen computer verwerkt. Webbronnen, AI-aanbieders en plug-ins kunnen wel netwerkverbindingen gebruiken. Overleg voordat je de AI-assistent gebruikt met je functionaris gegevensbescherming welke gegevens naar externe aanbieders mogen.

Welke bestandsformaten ondersteunt RustGIS?

RustGIS leest onder meer GeoJSON, CSV met coördinaten of WKT, Shapefile, GeoPackage, GeoParquet, FlatGeobuf en GeoTIFF. Exporteren kan onder meer naar GeoJSON, CSV, Shapefile, GeoPackage, KML, KMZ en GPX. Export naar GeoPackage werkt niet in de browser.

Heeft RustGIS een mobiele app voor veldwerk?

Nee. Volgens de eigen documentatie heeft RustGIS geen mobiele app en geen server. Voor werk ter plekke, dus routes rijden, navigeren en registraties vastleggen, heb je een aanvullende tool nodig, zoals een routeplanner met chauffeursapp.

Hoe krijg ik gegevens van RustGIS in een routeplanner?

Exporteer vlakken en lijnen als GeoJSON of KML, losse objecten zoals bomen of speelplekken als CSV. xRouten importeert GeoJSON, KML en KMZ voor tekeningen en Excel en CSV voor stops. Eigen velden zoals boomnummers neem je mee als eigen kolommen.

Wat kost xRouten voor de buitendienst van een gemeente?

De routeplanner kost vanaf € 25 per maand bij jaarlijkse betaling, de mobiele app vanaf € 10 per licentie per maand, beide excl. btw. Meerdere medewerkers kunnen een licentie delen als ze niet tegelijk rijden. De proefperiode duurt 14 dagen, zonder betaalgegevens, en stopt automatisch.

Is de combinatie geschikt voor gladheidbestrijding?

Ja. Je beheert de strooiroutes in het GIS en plant en rijdt de routes in xRouten. De app slaat de gereden route met tijdstempel op, zodat je ook jaren later bij een aansprakelijkheidsclaim kunt laten zien welk voertuig wanneer ter plaatse was.

Hebben RustGIS en xRouten een interface voor AI-agents?

Beide bieden een MCP-server waarmee AI-agents de software kunnen bedienen, en xRouten heeft daarnaast een API. Een agent kan bijvoorbeeld in RustGIS de inspecties vinden die eraan komen en er in xRouten een route van maken. Acties op bestanden en netwerk in RustGIS moeten eerst worden goedgekeurd.